Ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνεχίζει να σχηματίζει νέους νευρώνες ακόμη και σε μεγάλη ηλικία – και η διαδικασία αυτή είναι πολύ πιο ενεργή στους λεγόμενους “superagers”. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξαν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόις. Η εργασία τους δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature.
Οι υπεραιωνόβιοι είναι άτομα άνω των 80 ετών που διατηρούν τη μνήμη και τις γνωστικές ικανότητες στο επίπεδο πολύ νεότερων ανθρώπων. Οι επιστήμονες ανέλυσαν 38 δείγματα εγκεφάλου που δόθηκαν στην επιστήμη μετά το θάνατο και συνέκριναν πέντε ομάδες: νεαρούς υγιείς ενήλικες, ηλικιωμένους ενήλικες χωρίς γνωστικές διαταραχές, superagers, άτομα με προκλινικά σημάδια της νόσου Αλτσχάιμερ και ασθενείς με επιβεβαιωμένη διάγνωση.
Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για το σχηματισμό της μνήμης. Οι ερευνητές μελέτησαν σχεδόν 356.000 πυρήνες κυττάρων που απομονώθηκαν από τη δομή αυτή και αναζήτησαν δείκτες νευρογένεσης – τη διαδικασία σχηματισμού νέων νευρώνων. Η ανάλυση κάλυψε τρία στάδια ανάπτυξης: βλαστικά κύτταρα, νευροβλάστες και ανώριμους νευρώνες.
Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά. Ο αριθμός των ανώριμων νευρώνων στους υπερήλικες ήταν περίπου διπλάσιος από ό,τι σε άλλους υγιείς ηλικιωμένους.
Αυτό δείχνει ότι ο εγκέφαλός τους εξακολουθεί να ανανεώνεται ενεργά ακόμη και σε πολύ προχωρημένη ηλικία.
Σε μια ομάδα με προκλινικά συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ, οι επιστήμονες βρήκαν μοριακές αλλαγές ενδεικτικές μιας εκκολαπτόμενης αποτυχίας του συστήματος νευρογένεσης. Σε ασθενείς με σοβαρή άνοια, ο αριθμός των ανώριμων νευρώνων ήταν σημαντικά μειωμένος.
Γενετικές αναλύσεις έδειξαν ότι οι υπεραιωνόβιοι έχουν αυξημένη δραστηριότητα γονιδίων που σχετίζονται με τη συναπτική πλαστικότητα και την παραγωγή του εγκεφαλικού νευροτροφικού παράγοντα, μιας πρωτεΐνης απαραίτητης για την επιβίωση και την ανάπτυξη των νευρώνων. Αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να αποτελούν τη βάση της γνωστικής ανθεκτικότητας.
Η συζήτηση σχετικά με το αν η νευρογένεση συνεχίζεται στον ενήλικο ανθρώπινο εγκέφαλο συνεχίζεται για περισσότερες από δύο δεκαετίες. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, εμφανίστηκαν τα πρώτα στοιχεία ότι συνεχίζεται και μετά την παιδική ηλικία, αλλά ένα μεταγενέστερο σώμα ερευνών έθεσε υπό αμφισβήτηση το γεγονός αυτό. Η νέα εργασία προσθέτει στο επιχείρημα ότι ο σχηματισμός νέων νευρώνων δεν σταματά εντελώς – και μπορεί να παίζει βασικό ρόλο στην υγιή γήρανση.
Οι συγγραφείς λένε ότι τα αποτελέσματα προσφέρουν ελπίδα για την ανάπτυξη θεραπειών που στοχεύουν στη διατήρηση ή την τόνωση της νευρογένεσης. Αυτό θα μπορούσε να είναι ένας τρόπος πρόληψης της νόσου Αλτσχάιμερ και άλλων μορφών άνοιας.
Οι ερευνητές τονίζουν: η γήρανση του εγκεφάλου δεν σημαίνει απαραίτητα αναπόφευκτη παρακμή. Η κατανόηση του γιατί ορισμένοι άνθρωποι διατηρούν τη νευροπλαστικότητα και τη μνήμη σε προχωρημένη ηλικία μπορεί να αποκαλύψει νέες στρατηγικές για τη διατήρηση της γνωστικής υγείας.
